GAROOWE 16 Agoosto 2026: Maamulka Puntland ayaa si adag uga hadlay ciidamo horey uga tirsanaa hay’adaha amniga Puntland, kuwaas oo sida maamulkaasi sheegay markii dambe ku biiray Dowladda Federaalka Soomaaliya, kadibna u gudbay dhinaca maamulka Galmudug.
Arrintan ayaa kusoo aadeysa xilli ay sii kordhayaan walaaca iyo hadal-heynta ka taagan magaalada Gaalkacyo ee gobolka Mudug, oo ay si wadajir ah u kala maamulaan Puntland iyo Galmudug, isla markaana Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ku wajahan yahay magaalada kaddib maalmo uu ku sugnaa Dhuusamareeb.
Wasiirka Dhallinyarada, Ciyaaraha iyo Dalxiiska Puntland, Maxamuud Caydiid Dirir, oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Garoowe, ayaa sheegay in ciidamadaasi ay horey uga tirsanaayeen Puntland, balse ay u gudbeen dhinaca Galmudug.
Wasiirku wuxuu ku eedeeyay qaar ka mid ah ciidamadaas inay qayb ka ahaayeen koox uu sheegay inay qorsheynayeen in qalalaase laga abuuro magaalada Gaalkacyo, isaga oo sheegay in markii dambe qaar ka mid ah loo soo bandhigay inay yihiin ciidamo federaal ah.
“Ciidamadii doonayay inay qalalaase ridaan, qaar ka mid ah oo la yiri waa ciidamo federaal ah ayaa u goostay Galmudug,” ayuu yiri Caydiid.
Puntland oo dalbatay in ciidamada loo soo celiyo
Maamulka Puntland ayaa Galmudug ugu baaqay in ciidamadan lagu soo celiyo dhanka Puntland, iyadoo Wasiir Caydiid uu sheegay in maamulka Galmudug laga doonayo inuu soo gacan geliyo dadka uu ku tilmaamay inay yihiin dambiilayaal.
Hadalkan ayaa muujinaya sida ay Puntland u aragto arrinta ciidamada u gudbay dhinaca Galmudug, gaar ahaan xilli labada maamul ay wadaagaan magaalada Gaalkacyo, oo muddo dheer ahayd meel u baahan taxaddar siyaasadeed iyo amni.
Si kastaba, eedeymaha Puntland jeedisay ee ku saabsan qorshe qalalaase ama dambiilenimo oo ay leeyihiin ciidamadaasi ma jiro xaqiijin madax-bannaan oo ilaa hadda la helay, waxaana muhiim ah in sheegashooyinka noocaas ah loo kala saaro eedeyn siyaasadeed iyo xaqiiqo la xaqiijiyey.
Eedeyn loo jeediyay Madaxweyne Xasan Sheekh
Wasiir Maxamuud Caydiid Dirir ayaa sidoo kale hadalkiisa ku daray eedeyn siyaasadeed oo culus, isagoo Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyay inuu qayb ka yahay qorshe uu sheegay in lagu kala fogeynayo Puntland iyo Galmudug.
Puntland waxay ku doodaysaa in dowladda federaalku ay isku dayeyso inay abuurto xiisad ka dhex dhalata labada maamul ee deriska ah.
Eedeyntan ayaa kusoo beegmeysa xilli xiriirka Puntland iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya uu muddooyinkii dambe ahaa mid xasaasi ah, iyadoo labada dhinac ay ku kala aragti duwan yihiin arrimo siyaasadeed, dastuur, doorashooyin iyo awoodaha dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada.
Gaalkacyo oo mar kale noqotay halka ugu weyn ee xiisaddu ku wajahan tahay
Gaalkacyo ayaa ah magaalada ugu muhiimsan ee arrintan ku xeeran, maadaama waqooyiga magaalada uu hoos yimaado Puntland halka koonfurta ay maamusho Galmudug.
Warar maanta soo baxay ayaa sheegaya in magaalada laga dareemayo dhaqdhaqaaqyo ciidan, iyadoo labada dhinac ay meeleeyeen cutubyo ka tirsan booliska iyo ciidamada Daraawiishta. Madaxweyne Puntland Siciid Cabdullaahi Deni ayaa sidoo kale magaalada ku sugan, waxaana la sheegay inuu kulan la qaatay laamaha ammaanka iyo saraakiisha ciidamada si looga arrinsado xaaladda amni.
Arrintan ayaa si gaar ah muhiim u noqonaysa iyadoo la filayo in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu booqdo Gaalkacyo.
Puntland ayaa booqashada Madaxweynaha Federaalka ku tilmaantay arrin xasaasi ah, halka Galmudug ay sheegtay inaysan jirin wax qorshe ah oo lagu dhaawacayo amniga Puntland, ayna tahay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu xaq u leeyahay inuu booqdo magaalada.
Xiisadda ciidamada oo soo jiitamaysay
Arrinta hadda soo cusboonaatay ma ahan dhacdo gebi ahaanba ka go’an xaaladda amni ee Gaalkacyo.
Toddobaadyadii lasoo dhaafay waxaa magaalada iyo nawaaxigeeda laga soo sheegay dhaqdhaqaaqyo la xiriira ciidamo, saanad iyo xarumo ciidan.
Dabayaaqadii Luulyo, Puntland waxay sheegtay inay qabatay gaari siday 250 tuute oo ay ku tilmaantay agab ciidan oo ka yimid dhinaca Galmudug, halka ciidamo ka tirsanaa PSF-na ay ka guureen xaruntoodii Gaalkacyo una gudbeen deegaanka Baraxley oo dhanka Galmudug ah.
Isla muddadaas, guddiyada amniga Puntland iyo Galmudug ayaa kulan wadajir ah ku yeeshay Gaalkacyo, kaas oo looga hadlay xoojinta amniga, nabadda iyo wada-shaqeynta labada dhinac.
Tani waxay muujinaysaa in, inkastoo ay jiraan khilaafaad siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyo ciidan, haddana ay labada maamul horey u lahaayeen hannaan wada-shaqeyn amni oo ay ku doonayaan in laga hortago in xiisadaha siyaasadeed ay saameeyaan shacabka.
Maxaa arrinta ka dhigaya mid xasaasi ah?
Khilaafka hadda soo baxay wuxuu leeyahay dhowr dhinac oo isku xiran.
Dhinaca koowaad waa amniga. Gaalkacyo waa magaalo ay laba maamul ku wada nool yihiin, waxaana tallaabo kasta oo ciidan ama siyaasadeed si fudud ugu gudbi karta xiisad saameysa labada dhinac.
Dhinaca labaad waa xiriirka Dowladda Federaalka iyo Puntland. Puntland iyo Dowladda Federaalka ayaa muddooyinkii dambe isku khilaafsanaa arrimo la xiriira qaabka loo wajahayo siyaasadda dalka iyo hannaanka doorashooyinka, taasoo sii kordhisay kalsooni-darrada labada dhinac.
Dhinaca saddexaad waa dhaqdhaqaaqa ciidamada. Ciidamo ka kala tirsan hay’adaha kala duwan ee Soomaaliya ayaa mararka qaar yeesha dhaqdhaqaaqyo u dhexeeya dowlad-goboleedyada iyo dowladda dhexe. Marka arrintani ka dhacdo magaalo ay laba maamul ku kala sugan yihiin sida Gaalkacyo, waxay yeelan kartaa xasaasiyad dheeraad ah.
Galmudug maxay ka qabtaa?
Illaa hadda, eedeymaha Puntland jeedisay ee ku saabsan in ciidamo u gudbay Galmudug ay qorsheynayeen qalalaase ama ay yihiin dambiilayaal lama hayo jawaab rasmi ah oo si faahfaahsan uga soo baxday Galmudug oo arrimahaas xaqiijinaysa.
Dhanka kale, wararka laga helayo xaaladda Gaalkacyo waxay muujinayaan in maamulka Galmudug uu doonayo in booqashada Madaxweyne Xasan Sheekh aysan u horseedin magaalada wax qalalaase ah, isla markaana ay sii socoto wada-noolaanshaha bulshada labada dhinac.
Arrintan ayaa ka dhigaysa jawaabta rasmiga ah ee Galmudug mid muhiim u noqon karta dejinta xaaladda, gaar ahaan haddii eedeymaha Puntland ay sii xoogaystaan.
Madaxweyne Xasan Sheekh iyo booqashada Gaalkacyo
Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maalmahan ku sugnaa magaalada Dhuusamareeb, waxaana la filayaa inuu u gudbo Gaalkacyo.
Booqashada Madaxweynaha ayaa imaanaysa xilli labada maamul ay ku jiraan marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah, halka Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Deni uu isna ku sugan yahay Gaalkacyo.
Sidaas darteed, kulanka ama is-dhexgalka labada dhinac haddii uu dhaco wuxuu yeelan karaa muhiimad siyaasadeed oo ka baxsan booqasho caadi ah.
Dhanka kale, haddii aan si wanaagsan loo maareyn, joogitaanka madaxda sare iyo ciidamo badan oo ku sugan magaalada waxay kordhin kartaa dareenka amni ee shacabka.
Maxaa laga filan karaa?
Xaaladda hadda ka taagan Gaalkacyo waxay u baahan tahay in dhammaan dhinacyadu ka fogaadaan hadallo iyo tallaabooyin sii kicin kara xiisadda.
Puntland waxaa laga sugayaa inay si cad u kala saarto eedeymaha ay hayso iyo xogta ay hay’adaha amnigu xaqiijiyeen, halka Dowladda Federaalka iyo Galmudug laga doonayo inay ka jawaabaan walaacyada Puntland, gaar ahaan arrimaha la xiriira dhaqdhaqaaqa ciidamada.
Sidoo kale, labada maamul waxay horey u lahaayeen hannaan ay uga wada shaqeeyaan amniga Gaalkacyo, waxaana muhiim ah in wada-shaqeyntaas aan loo oggolaan inay burburto sababo siyaasadeed awgood. Kulankii labada dhinac ee July ayaa tusaale u ahaa in wada-hadal amni uu weli suurtagal yahay.
Gunaanad
Hadallada cusub ee Puntland waxay dib u soo nooleeyeen walaac ku saabsan xiriirka Puntland, Galmudug iyo Dowladda Federaalka, iyadoo Gaalkacyo mar kale noqotay goobta ugu weyn ee indhaha lagu hayo.
Eedeymaha Wasiir Maxamuud Caydiid Dirir ee ku saabsan ciidamo horey uga tirsanaa Puntland oo u gudbay Galmudug, qorshe qalalaase iyo doorka Dowladda Federaalka ayaa ah sheegashooyin siyaasadeed oo culus oo u baahan jawaabo iyo xaqiijin dheeraad ah.
Xaaladda dhabta ah ee magaalada ayaa ah in dhaqdhaqaaqyo ciidan la dareemayo, labada maamulna ay leeyihiin ciidamo ku sugan qaybo kala duwan oo Gaalkacyo ah, iyadoo Madaxweyne Xasan Sheekh uu ku wajahan yahay magaalada, Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni-na uu haatan ku sugan yahay.
Waxa ugu weyn ee hadda la sugayo ayaa ah in madaxda Soomaaliya, Puntland iyo Galmudug ay ka shaqeeyaan sidii xiisadda siyaasadeed loogu beddeli lahaa wada-hadal, loogana ilaalin lahaa Gaalkacyo inay mar kale noqoto goob ay ku kulmaan khilaafaadka siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyada ciidamada.
