Nairobi, Jimco 19 Juun 2026: Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka Soomaaliyeed (GMXIQ) ayaa soo gabagabeeyey barnaamij is-weydaarsi aqooneed oo socday muddo toddobaad ah, kaas oo diiradda lagu saaray horumarinta awoodda hay’adeed, xoojinta madaxbannaanida guddiga, iyo kor u qaadista habraacyada ilaalinta iyo dhiirrigelinta xuquuqda aadanaha.
Barnaamijkan waxaa si wadajir ah u martigeliyey Xafiiska Qaramada Midoobay ee Xuquuqul Insaanka (OHCHR) iyo Guddiga Qaranka Xuquuqda Aadanaha ee Kenya (KNCHR), waxaana uu qayb ka ahaa dadaallada lagu horumarinayo hay’adaha qaran ee xuquuqda aadanaha ee gobolka, gaar ahaan kuwa ka shaqeeya dhismaha nidaamyo hufan, madaxbannaan, isla markaana ku shaqeeya heerarka caalamiga ah.
Wafdiga Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka Soomaaliyeed waxaa hoggaaminayey Guddoomiye Ku-xigeenka Guddiga, Maxamed Haaruun Maxamuud, waxaana qayb ka ahaa Xoghayaha Guddiga Fadumo Cabdiqai Yuusuf, Komishiner Farxaan Maxamed Jimcaale, Komishiner Cali Maxamed Cilmi, iyo Agaasimaha Guud ee Guddiga Mustafa Axmed Maxamuud.
Intii uu socday barnaamijka, xubnaha guddiga waxay ka qayb qaateen kulamo aqooneed, dood-cilmiyeedyo iyo tababbarro ku saabsan hab-maamulka hay’adaha qaran ee xuquuqda aadanaha, waajibaadka guddiyada madaxa-bannaan, farsamooyinka kormeerka xuquuqda aadanaha, iyo sida loo xoojin karo xiriirka ka dhexeeya hay’adaha dowladda, bulshada rayidka ah iyo hay’adaha caalamiga ah.
Barnaamijku wuxuu sidoo kale xoogga saaray muhiimadda ay leedahay in Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka Soomaaliyeed uu sii xoojiyo hannaanka uu ugu shaqeynayo si waafaqsan Mabaa’diida Paris (Paris Principles), kuwaas oo ah halbeegyada caalamiga ah ee hagaya hay’adaha qaran ee xuquuqda aadanaha si ay u noqdaan kuwo madax-bannaan, wax-ku-ool ah, isla markaana bulshada iyo hay’adaha caalamiga ah ay ku kalsoonaadaan.
Dhanka kale, is-weydaarsigan aqooneed ayaa fursad muhiim ah u abuuray labada guddi qaran ee Soomaaliya iyo Kenya inay si qoto dheer u wadaagaan waayo-aragnimo, aqoon iyo dhaqamada ugu wanaagsan ee lagu horumarin karo shaqada xuquuqda aadanaha. Wada-shaqeyntan ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo iskaashiga gobolka iyo sidii loo horumarin lahaa hababka wax looga qabanayo caqabadaha la xiriira ilaalinta xuquuqda aadanaha.
Mas’uuliyiinta Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka Soomaaliyeed ayaa sheegay in aqoonta iyo waayo-aragnimada laga helay barnaamijkan ay gacan ka geysan doonto horumarinta howlaha guddiga, kor u qaadidda adeegyada uu u fidiyo bulshada, iyo xoojinta doorkiisa ku aaddan ilaalinta xuquuqda aadanaha ee Soomaaliya.
Gabagabadii, barnaamijkan is-weydaarsiga aqooneed wuxuu muujinayaa muhiimadda ay leedahay iskaashiga hay’adaha qaran iyo kuwa caalamiga ah ee ka shaqeeya xuquuqda aadanaha, iyadoo la rajeynayo in uu noqdo mid ka qayb qaata dhismaha hay’ad Soomaaliyeed oo awood leh, madax-bannaan, isla markaana si hufan ugu adeegta ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta.
