Dhaqdhaqaaqyada siyaasadeed ee ka socda Dhuusamareeb, boorarka lagu arkay Liibaan Shuluq iyo wararka la xiriira Mahad Maxamed Salaad ayaa muujinaya in loolanka hoggaanka Galmudug galay marxalad cusub oo xasaasi ah.
Kulankii Villa Soomaaliya
Warar hoose oo isa soo taraya ayaa tilmaamaya in xalay kulan xasaasi ah ay yeesheen Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre iyo Taliyaha NISA. Ilo xog ogaal ah ayaa sheegaya in kulankaasi si gaar ah diiradda loogu saaray shakhsiga loo wado hoggaanka Galmudug, gaar ahaan musharraxa ay doonayso dowladda dhexe.
Kulankan ayaa kusoo aadaya xilli maalmihii lasoo dhaafay si weyn loo hadal hayay in Liibaan Shuluq loo diyaarinayo hoggaanka Galmudug, inkastoo aysan jirin ilo rasmi ah oo xaqiijiyay arrintaasi. Siyaasiyiinta iyo dadka falanqeeya arrimaha Soomaaliya ayaa aad uga doodaya dhaq-dhaqaaqyada ka socda Dhuusamareeb iyo cidda sida rasmiga ah loogu wado xilka ugu sarreeya maamulka Galmudug.
Saaka magaalada Dhuusamareeb waxaa si weyn loogu arkayay boorar ay ku sawiran yihiin Liibaan Shuluq. Dad badan ayaa muuqaalladaasi u fasirtay olole siyaasadeed oo si hoose u billowday. Qaar kamid ah shacabka deegaanka ayaa rumeysan in boorarkaasi xambaarsan yihiin fariimo siyaasadeed, halka kuwo kalena ay ku tilmaameen diyaargarow hore oo la xiriira doorashada Galmudug.
Xogaha laga helayo ilo ku dhow madaxtooyada ayaa sheegaya in kulankii xalay uu hareeyay khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya Madaxweynaha iyo Ra’iisul Wasaaraha. Wararka ayaa tilmaamaya in la isku mari waayay shakhsiga rasmiga ah ee loo xulanayo hoggaanka Galmudug. Ilo xog ogaal ah waxay sheegayaan in labada dhinac ay kala taageersan yihiin musharrixiin kala duwan, taas oo sii kordhisay xiisadda siyaasadeed ee ka dhex taagan madaxda sare ee dowladda Federaalka Soomaaliya.
Warar kale ayaa sheegaya in Ra’iisul Wasaaraha uu taageersan yahay in Mahad Maxamed Salaad loo diyaariyo hoggaanka maamulkaasi. Dhinaca kale, waxaa jira magacyo kale oo wali miiska saaran. Falanqeeyeyaasha siyaasadda ayaa rumeysan in tartanka Galmudug uu saameyn weyn ku yeelan karo siyaasadda guud ee dalka, maadaama maamulkaasi kamid yahay kuwa ugu muhiimsan ee dowladda dhexe saameynta ku leh.
Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Villa Soomaaliya. Si kastaba, dhaq-dhaqaaqyada siyaasadeed ee ka socda Dhuusamareeb iyo kulamada qarsoodiga ah ee socda ayaa muujinaya in loolanka hoggaanka Galmudug uu galay marxalad cusub oo xasaasi ah. Siyaasiyiin iyo waxgarad ku sugan Galmudug ayaa sidoo kale bilaabay kulamo hoose oo lagu falanqeynayo cidda ugu habboon xilkaasi.
Dhanka kale, Madaxweynaha Galmudug Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor) ayaa sheegay in talada la isku ixtiraamo lagana fogaado in awood wax lagu muquuniyo. Wuxuu ka digay tallaabooyin horseedi kara khilaaf cusub ama cawaaqib siyaasadeed oo sii hurin kara xaaladda Galmudug. Hadalkaan ayuu ka jeediyay munaasabad lagu xusayey Ciidul Adxa, isagoo si dadban uga digayay faragelin siyaasadeed oo dhaawici karta xasilloonida maamulka.
Qoor Qoor ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay in shacabka Galmudug ay xaq u leeyihiin inay iyagu ka tashadaan mustaqbalkooda siyaasadeed. Wuxuu xusay muhiimadda ay leedahay in laga fogaado tallaabo kasta oo abuuri karta kala qeybsanaan siyaasadeed ama amni darro cusub.
Soomaaliya guud ahaan waxay wajahaysaa xasillooni darro siyaasadeed oo inta badan ka dhalata doorashooyinka iyo loolanka awood qaybsiga. Inkastoo dowladda Federaalka Soomaaliya ay dadaal ku bixineyso sugidda amniga, gaar ahaan Muqdisho, haddana waxaa jira walaac laga muujinayo khilaafaadka siyaasadeed ee soo noqnoqda.
Shacabka Soomaaliyeed ayaa dowladda ku amaanaya horumarka amni ee laga sameeyay caasimadda Muqdisho. Dhanka kale, waxaa sii kordhaya walaaca laga qabo in khilaafaadka siyaasadeed ay dib u dhigaan qorshayaasha horumarineed iyo geeddi-socodka dimuqraadiyadda dalka.
Doorashooyinkii dhowaan ka dhacay Koonfur Galbeed ayaa iyaguna hareeyay murano iyo tabashooyin siyaasadeed. Qaar kamid ah saamileyda siyaasadeed iyo xisbiyada mucaaradka ayaa maamulkaasi ku eedeeyay musuqmaasuq iyo faragelin siyaasadeed. Arrimahaas ayaa si weyn looga dooday maalmihii lasoo dhaafay.
Galmudug ayaa hadda wajahaysa hubanti la’aan siyaasadeed oo sii xoogeysanaysa. Warar hoose ayaa sheegaya in ergo ka socotay Madaxweyne Xasan Sheekh ay isku dayeen inay Madaxweyne Qoor Qoor kala hadlaan arrimaha doorashada. Hase yeeshee, ilo xog ogaal ah ayaa tilmaamaya in aysan heshiis rasmi ah gaarin, kadib markii Qoor Qoor uu hordhigay qodobo adag oo aan si degdeg ah looga jawaabi karin.
Si kastaba, xaaladda siyaasadeed ee Galmudug ayaa u muuqata mid gashay marxalad cusub oo xasaasi ah, Siyaasiyiinta iyo shacabka Soomaaliyeed ayaa si gaar ah isha ugu haya waxa kasoo bixi doona kulamada socda iyo cidda ugu dambeyn loo dooran doono hoggaanka maamulkaasi.
